1Las formas nominales: medio verbo, medio nombre
Las formas nominales del verbo no tienen persona: el infinitivo funciona como un sustantivo, el participio como un adjetivo, el gerundio y el supino como sustantivos y el gerundivo como un adjetivo. Pero siguen siendo verbo: tienen tiempo y voz y llevan sus complementos (coniurationem nuntiantes «anunciando la conjuración»). El RD 243/2022 las nombra como saber propio de Latín II: «Formas nominales del verbo».
- Por qué cuentan doble: si te piden analizar territa, hay que dar sus datos de verbo (participio de perfecto, pasivo, de terreo) y sus datos de adjetivo (nominativo singular femenino). Castilla y León lo dice así: «se indicarán, de acuerdo con el texto y según proceda, las categorías de persona, número, voz, tiempo y modo o tipo de forma nominal, género, número y caso» (Guía 2027).
- El tiempo es relativo: presente = simultáneo al verbo principal; perfecto = anterior; futuro = posterior. Credebant Catilinam coniuravisse «creían que Catilina había conspirado»: el perfecto marca que la conjura fue antes de la creencia.
- Lo que entra en cada comunidad cambia mucho: el País Vasco dice que gerundio, gerundivo y supino «no aparecerán en el texto»; la Comunitat Valenciana los da traducidos en nota; Canarias solo exige el gerundio y el gerundivo en acusativo con ad; Cataluña solo cita participios e infinitivos de presente y de pasado. Lo tienes en la tabla final.
- Su sintaxis va aparte: el participio concertado y el ablativo absoluto están en el Tema 8; la oración de infinitivo (Catilinam coniuravisse), en el Tema 9. Aquí está la forma: cómo se reconoce, cómo se analiza y cómo se traduce cuando va sola.
| Forma | Tiempo y voz | Cómo se declina | Ejemplo de la PAU | Traducción |
|---|---|---|---|---|
| Infinitivo | Presente, perfecto y futuro; activa y pasiva | No se declina (neutro singular) | coniuravisse (País Vasco 2026) | «haber conspirado» |
| Participio de presente | Activo | 3.ª declinación, una terminación: -ns, -ntis | nuntiantes (Madrid, modelo 2027) | «que anunciaban» |
| Participio de perfecto | Pasivo (activo en los deponentes) | Como bonus, -a, -um | territa (Madrid, modelo 2027) | «aterrorizada» |
| Participio de futuro | Activo | Como bonus, -a, -um: -urus, -a, -um | morituri (Suetonio, Claudio 21) | «los que van a morir» |
| Gerundio | Activo | Neutro singular sin nominativo: -ndi, -ndo, -ndum | modus vivendi | «modo de vivir» |
| Gerundivo | Pasivo | Como bonus: -ndus, -a, -um | faciendae… lanae (Ovidio, Murcia 2025 extraordinaria) | «de trabajar la lana» |
| Supino | Activo | Solo dos casos: -tum (acusativo) y -tu (ablativo) | frumentatum (Madrid 2026, con nota) | «a buscar grano» |
2El infinitivo: seis formas, tres tiempos y dos voces
El infinitivo latino tiene seis formas: presente, perfecto y futuro, en activa y en pasiva. Las que caen son el presente activo (expugnare, ducere, redire), el presente pasivo (appellari, en Africanus ex eo appellari coepit, Cantabria 2026 extraordinaria) y el perfecto activo (coniuravisse, movisse). Las compuestas llevan un participio que concuerda con el sujeto del infinitivo, en acusativo.
- El presente pasivo de la 3.ª y la mixta acaba en -i sola: regi, mitti, capi, interfici. Por eso mitti puede confundirse con un dativo o con el perfecto misi. En oppida expugnari non debuerint (César, Guerra de las Galias I, 11) es «(que) sus ciudades no deberían haber sido tomadas» (debuerint es perfecto de subjuntivo en una consecutiva); en urbem vi expugnare non possent (La Rioja 2026), expugnare es activo: «no podían tomar la ciudad por la fuerza».
- El perfecto activo en -isse va siempre sobre el tema de perfecto: coniuravisse (País Vasco 2026), movisse (Madrid, modelo 2026), redivisse (de redeo, País Vasco 2026), inesse no (es presente de insum: in- + esse). Tiene formas sincopadas: amasse, redisse, audisse.
- Los deponentes tienen el infinitivo de presente pasivo con significado activo: egredi «salir» (imperat omnes egredi, Madrid 2026), proficisci «partir», uti «servirse». Su infinitivo de perfecto es profectum esse «haber partido».
- Irregulares: esse, fuisse, futurum esse (= fore); posse, potuisse; ire, isse; ferre, tulisse, ferri (pasivo); velle, nolle, malle; fieri «hacerse, suceder» (concursum ad se fieri videt, César, Madrid modelo 2027, con nota).
- Funciones (solo para reconocerlas): sujeto de impersonales y de est (errare humanum est); complemento directo de verbos de voluntad, poder o comienzo (bellum ducere parabat, Asturias 2026; castra munire instituit, Asturias 2026; agere coepit, Galicia 2025); núcleo de una oración de infinitivo con sujeto en acusativo tras verbos de decir y pensar (Tema 9); infinitivo histórico (Tema 14).
- Cómo se analiza: «infinitivo de perfecto, voz activa, de coniuro, -as, -are, -avi, -atum». Canarias pide «el tiempo: presente o perfecto, y el verbo al que pertenece»; Navarra, «el tiempo y voz», y además delimitar la oración de infinitivo «si procede».
| Infinitivo | Cómo se forma | 1.ª amo | 3.ª rego | 4.ª audio | Traducción |
|---|---|---|---|---|---|
| Presente activo | Tema de presente + -re | amare | regere | audire | amar |
| Perfecto activo | Tema de perfecto + -isse | amavisse | rexisse | audivisse | haber amado |
| Futuro activo | Participio de futuro + esse | amaturum esse | recturum esse | auditurum esse | que amará, ir a amar |
| Presente pasivo | -ri (3.ª y mixta: -i) | amari | regi | audiri | ser amado |
| Perfecto pasivo | Participio de perfecto + esse | amatum esse | rectum esse | auditum esse | haber sido amado |
| Futuro pasivo | Supino + iri | amatum iri | rectum iri | auditum iri | que será amado |
amare (o expugnare) puede ser infinitivo de presente activo, 2.ª persona del singular del imperativo pasivo («sé amado») y 2.ª persona del singular del presente pasivo (variante de amaris). En un texto narrativo casi siempre es infinitivo; pero si te piden «las posibilidades» (La Rioja), van las tres.
3El participio: formas y declinación
El participio es un adjetivo verbal: concuerda con un sustantivo en género, número y caso, y a la vez tiene tiempo y voz y lleva complementos. Hay tres: presente (activo, simultáneo), perfecto (pasivo, anterior) y futuro (activo, posterior). El de presente se declina por la 3.ª; los otros dos, como bonus, -a, -um.
- Participio de presente: tema de presente + -ns, -ntis: amans, monens, regens, capiens, audiens. Siempre activo y simultáneo: Lucretiam sedentem «a Lucrecia, sentada» (Livio, Aragón 2026), circumsiliens «saltando alrededor» (Catulo, Cantabria 2026), auxilia promittentes «prometiendo ayuda» (Eutropio, Murcia 2026). De eo: iens, euntis.
- Participio de perfecto: tema de supino + -us, -a, -um: amatus, monitus, rectus, captus, auditus. Pasivo y anterior: uxor territa «la esposa, aterrorizada» (Madrid, modelo 2027), missus «enviado» (Murcia 2026), relictō… fratre (Extremadura 2026). Los irregulares se ven en el enunciado: mitto > missum, do > datum (signo dato, Cataluña 2025), ineo > initum (inito, Madrid 2026, coincidente).
- En los deponentes el participio de perfecto es activo: profectus «tras partir», ingressi «tras entrar» (Andalucía 2026), commoratus «tras detenerse» (Canarias 2025), remorata «tras demorarse» (Ovidio, Murcia 2026). Y en los semideponentes: confisus «confiado» (Madrid, modelo 2027).
- Participio de futuro: tema de supino + -urus, -a, -um: amaturus, recturus, futurus (de sum). Expresa intención o inminencia: Have imperator, morituri te salutant «Salve, emperador, los que van a morir te saludan» (Suetonio, Claudio 21). Con sum forma la perifrástica activa (lo ves dos secciones más abajo).
- Cómo se analiza: «participio de presente, voz activa, de nuntio, -as, -are; nominativo plural masculino, concertado con libelli». Navarra pide para los participios «caso, número y palabra con la que concierta»; la Comunitat Valenciana, «clase y, en virtud de ésta, voz, tiempo, modo, género, número y caso».
- Declinar un sintagma con participio solo se pide en Aragón: en 2026, quaerenti viro en plural; desde 2027, en singular y plural, y el acuerdo de 12-11-2026 avisa de que el sintagma «podrá incluir pronombres, adjetivos y participios de perfecto» (solo habla de participios de perfecto: quaerenti es de presente).
| Caso | Singular m. y f. | Singular n. | Plural m. y f. | Plural n. |
|---|---|---|---|---|
| Nominativo | quaerens | quaerens | quaerentes | quaerentia |
| Acusativo | quaerentem | quaerens | quaerentes | quaerentia |
| Genitivo | quaerentis | quaerentis | quaerentium | quaerentium |
| Dativo | quaerenti | quaerenti | quaerentibus | quaerentibus |
| Ablativo | quaerente / quaerenti | quaerente / quaerenti | quaerentibus | quaerentibus |
4Cómo se traduce un participio (y cuándo es un sustantivo)
El castellano no tiene un participio de presente vivo (decimos «que anunciaba», no «anunciante» con complemento), y su participio pasado es solo pasivo. Por eso traducir un participio latino casi nunca es copiarlo: se cambia por una relativa, un gerundio, «al / tras + infinitivo» o una subordinada. Lo que no se puede cambiar es el tiempo relativo (presente = a la vez; perfecto = antes).
- Participio de presente: relativa con imperfecto o presente («que anunciaban»), gerundio («saltando alrededor») o «al + infinitivo» («al regresar», rediens, Murcia modelo 2025). Nunca el participio castellano en -ante / -ente con complementos: ✗ «unas notas anunciantes de la conjuración».
- Participio de perfecto: participio castellano si es pasivo y natural («aterrorizada»), relativa («que habían sido enviados») o «tras + infinitivo» si es de un deponente («tras entrar»). Ojo al tiempo: es anterior al verbo principal.
- Participio sustantivado: sin sustantivo al lado, el participio funciona como nombre: amantem «al amante, a su amado» (Murcia 2026), legentes «los lectores», audientes «los oyentes». Se analiza igual (caso, género y número), pero no concierta con nadie: dilo.
- Palabras en -ns que no son participios: ingens, -ntis «enorme» (equum ingentem, País Vasco 2026), potens, prudens, elegans (adjetivos) y mons, gens, pons, dens, frons (sustantivos). Otras lo fueron y el diccionario ya las trae como palabra aparte: sapiens, parens, adulescens, praesens, absens. Si el diccionario no te lleva a un verbo, no lo analices como participio.
| Participio | Ejemplo de la PAU | Literal | Buen castellano |
|---|---|---|---|
| Presente concertado | libelli coniurationem nuntiantes (Madrid, modelo 2027) | «libelos anunciando la conjuración» | «unas notas que anunciaban la conjuración» |
| Presente sustantivado | ne fallat amantem (Ovidio, Murcia 2026) | «para no engañar al que ama» | «para no defraudar a su amado» |
| Perfecto pasivo concertado | uxor Calpurnia territa nocturno visu (Madrid, modelo 2027) | «la esposa Calpurnia aterrorizada por la visión nocturna» | «su esposa Calpurnia, aterrorizada por una visión nocturna» |
| Perfecto de deponente | ingressi urbem Romam (Andalucía 2026) | «habiendo entrado en la ciudad de Roma» | «tras entrar en Roma» |
| Perfecto en ablativo absoluto | his rebus confectis (Canarias 2026) | «estas cosas hechas» | «hecho esto», «tras hacer esto» (Tema 8) |
| Futuro | morituri te salutant (Suetonio) | «los que van a morir te saludan» | «los que van a morir te saludan» |
5El gerundio y el gerundivo
El gerundio es un sustantivo verbal activo: declina el infinitivo en los casos que este no tiene (amandi «de amar», ad amandum «para amar», amando «amando»). El gerundivo es un adjetivo verbal pasivo en -ndus, -a, -um que concuerda con un sustantivo. Se forman igual (tema de presente + -nd-), pero el gerundio va solo y el gerundivo concierta.
- Cómo se forman: 1.ª amandum, amandi; 2.ª monendum; 3.ª regendum; mixta y 4.ª capiendum, audiendum; eo hace eundum. El gerundivo, amandus, -a, -um, etc. Los deponentes también los tienen: hortandum (gerundio, activo) y hortandus (gerundivo, pasivo: «que debe ser exhortado»).
- Gerundio o gerundivo: si la forma en -nd- concuerda con un sustantivo, es gerundivo (ad eas res conficiendas: conficiendas con res, acusativo plural femenino). Si va sola, en neutro singular, es gerundio (ad pugnandum). El latín prefiere el gerundivo cuando hay complemento directo: en lugar de ad conficiendum eas res dice ad eas res conficiendas.
- Se traduce en activa: ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur «para llevar a cabo esos planes es elegido Orgetórix», no ✗ «para esas cosas que deben ser hechas». Lo mismo en ad delendam patriam «para destruir la patria» (Eutropio VI, 15).
- En la PAU apenas salen, y varias comisiones los apartan: el País Vasco 2026 adaptó ese mismo pasaje de Eutropio a Catilinam contra patriam coniuravisse, sin el gerundivo, y para 2027 su acta de 24-9-2026 lo deja por escrito: gerundio, gerundivo y supino «no aparecerán en el texto». En la Comunitat Valenciana e Illes Balears van con nota, y en Canarias solo se exige el acusativo con ad.
- Donde sí los vas a ver es en los latinismos: modus vivendi, modus operandi y los adaptados memorándum «lo que hay que recordar» y referéndum «lo que hay que consultar», que la Ortografía escribe en redonda y con tilde (Tema 18). Ars amandi es el título con que se conoce el Ars amatoria de Ovidio.
| Caso | Gerundio | Gerundivo con sustantivo | Valor | Traducción |
|---|---|---|---|---|
| Genitivo | modus vivendi; cupidus pugnandi | fama… faciendae… lanae (Ovidio, Murcia 2025 extraordinaria) | Complemento de un nombre o adjetivo | «modo de vivir»; «fama en trabajar la lana» |
| Genitivo + causa / gratia | pugnandi causa | aggeris petendi causa (César, Guerra de las Galias II, 20) | Finalidad | «para luchar»; «para ir a buscar material para el terraplén» |
| Acusativo + ad | ad pugnandum | ad eas res conficiendas (César, Guerra de las Galias I, 3) | Finalidad | «para luchar»; «para llevar a cabo esos planes» |
| Ablativo | legendo «leyendo»; in legendo | in urbe condenda | Modo, medio; con in, de | «leyendo»; «al fundar la ciudad» |
6La conjugación perifrástica activa y pasiva
Con sum se forman dos «conjugaciones» de más: la perifrástica activa (participio de futuro + sum: intención o inminencia) y la perifrástica pasiva (gerundivo + sum: obligación). El tiempo lo da sum: delenda est (presente), delenda erat (imperfecto), delenda fuit (perfecto), delendam esse (infinitivo).
- Cómo se analiza: «delenda est: 3.ª persona del singular del presente de indicativo de la conjugación perifrástica pasiva de deleo, -es, -ere, delevi, deletum». Es la etiqueta de las gramáticas (y la que recogen los currículos de Madrid y Andalucía): «conjugación perifrástica pasiva», no «gerundivo + verbo».
- La frase más famosa es la que la tradición atribuye a Catón el Viejo sobre Cartago: Ceterum censeo Carthaginem esse delendam «por lo demás, opino que Cartago debe ser destruida». Delendam esse es el infinitivo de la perifrástica pasiva, en una oración de infinitivo (Tema 9).
- El dativo agente solo aparece con la perifrástica pasiva (y a veces con participios de perfecto): Caesari omnia uno tempore erant agenda «César tenía que hacerlo todo a la vez» (César, Guerra de las Galias II, 20). Se traduce como sujeto de «tener que».
- Qué comunidades la nombran: el currículo de Madrid concreta en Latín II «la conjugación perifrástica»; el andaluz, «La voz pasiva. Verbos deponentes y semideponentes. La conjugación perifrástica». No ha caído como pregunta en 2025-2026; en el País Vasco, Valencia, Baleares y Canarias el gerundivo va con nota o no aparece.
| Perifrástica activa | Perifrástica pasiva | |
|---|---|---|
| Formación | Participio de futuro + sum | Gerundivo + sum |
| Valor | Intención, inminencia: «ir a», «estar a punto de» | Obligación, necesidad: «hay que», «deber ser» |
| Ejemplo | bellum gesturus est «va a hacer la guerra» | Carthago delenda est «Cartago debe ser destruida» |
| Quién hace la acción | El sujeto | Va en dativo (dativo agente): mihi epistula scribenda est «tengo que escribir una carta» |
| Impersonal | No | Con verbos intransitivos, en neutro: pugnandum est «hay que luchar»; eundum est «hay que ir» |
| Con negación | non moriturus est «no va a morir» | non delenda est «no hay que destruirla» |
7El supino: -tum para ir a hacer algo, -tu para decir cómo es
El supino es la quinta forma del enunciado (amo, -as, -are, -avi, amatum). Es un sustantivo verbal de la 4.ª declinación que solo tiene dos casos: el acusativo en -tum (finalidad, tras verbos de movimiento) y el ablativo en -tu (tras ciertos adjetivos). Sirve además para formar el infinitivo de futuro pasivo (amatum iri).
- Supino en -um, con verbos de movimiento (eo, venio, mitto, proficiscor): expresa la finalidad y puede llevar complemento directo. Legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium «envían embajadores a César a pedir ayuda» (César, Guerra de las Galias I, 11). Ipse frumentatum est profectus «él en persona partió a aprovisionarse de grano» (Bellum Africum, Madrid 2026, con la nota «frumentatum: supino, “para proveerse de grano”»). Frumentatum es el supino de un deponente, frumentor.
- Supino en -u, con adjetivos como facilis, difficilis, mirabilis, horribilis, incredibilis: mirabile dictu «admirable de decir», giro frecuente en Virgilio; facile factu «fácil de hacer». Se traduce por «de» + infinitivo.
- La trampa de visu: en uxor Calpurnia territa nocturno visu (Madrid, modelo 2027) visu no es supino sino el ablativo del sustantivo visus, -us «visión», porque lleva un adjetivo concertado (nocturno) y no depende de un adjetivo como mirabile. Es la solución de la comisión: «ablativo singular del sustantivo masculino visus, -us».
- Las cuatro caras de -tum: supino (rogatum, tras mittunt); participio de perfecto en acusativo masculino o nominativo-acusativo neutro (bellum indictum); parte de un perfecto pasivo (indictum est) o de un infinitivo (indictum esse); y supino + iri (infinitivo de futuro pasivo). Decide lo que acompaña a la forma.
- No todos los verbos tienen supino: el diccionario pone una raya (posco, poposci, —, en el léxico de Cataluña 2026) o el participio de futuro (sum, fui, futurus). En la PAU el supino casi siempre va con nota (Madrid 2026); la Comunitat Valenciana lo da traducido, Canarias lo anota y el País Vasco lo excluye del texto.
Supino o participio
Haedui legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium (César, Guerra de las Galias I, 11). ¿Qué es rogatum?
Respuesta modelo
Supino en -um de rogo, -as, -are, -avi, -atum, con valor final tras un verbo de movimiento (mittunt); lleva su complemento directo, auxilium: «los heduos envían embajadores a César a pedir ayuda».
Por qué puntúa. No concierta con nada (no es legatos rogatos) y no lleva esse ni est: por eso no es participio ni forma compuesta.
8Cómo se analiza una forma nominal en la PAU (y las que engañan)
La plantilla tiene dos partes: la de verbo (qué forma nominal es, tiempo, voz y enunciado) y, si se declina, la de nombre (caso, género, número y con qué concierta). La persona nunca: las formas nominales no la tienen.
- Canarias puede pedir que identifiques una forma en el texto («Identifica un participio de perfecto presente en el texto», «Identifica un infinitivo de presente», 2025): escribe la forma tal como aparece, qué es y de qué verbo («advocata: participio de perfecto de advoco»). Su criterio: infinitivo, «el tiempo: presente o perfecto, y el verbo al que pertenece»; participio, «el tiempo y el verbo al que pertenece».
- Cataluña pregunta el participio dentro de su construcción: «Diga cómo se denomina la construcción formada por Commissa […] pugna; analice morfológicamente los elementos que la constituyen y especifique la relación sintáctica existente entre ellos» (2026 extraordinaria). Hace falta el análisis del participio y el del sustantivo.
- Si el participio va con sum (missus est, profectus est) no se analiza como forma nominal sino como forma personal: perfecto pasivo o deponente (Tema 4).
- ¿Lleva desinencia personal (-o / -m, -s, -t, -mus, -tis, -nt; pasivas -r, -ris, -tur, -mur, -mini, -ntur; perfecto -i, -isti, -it…) o es un imperativo (cede, roga)? Si no, es una forma nominal (o un sustantivo o adjetivo).
- Mira el final: -re, -ri, -i, -isse, -esse → infinitivo; -ns, -ntis → participio de presente; -tus, -sus + desinencia de bonus → participio de perfecto; -turus → de futuro; -ndi, -ndo, -ndum solo → gerundio; -ndus, -a, -um con sustantivo → gerundivo; -tum / -tu tras verbo de movimiento o adjetivo → supino.
- Busca el verbo en el diccionario y copia el enunciado (si no lleva a un verbo, no es forma nominal: ingens, mons, visus).
- Da los datos de verbo: tipo de forma, tiempo y voz (y «deponente» si lo es).
- Si se declina, da caso, género y número y la palabra con la que concierta (o di que está sustantivado).
- Ajústalo a tu comunidad: solo el valor del texto (Madrid, País Vasco) o todas las posibilidades (La Rioja).
| Forma | Puede ser | Cómo decides |
|---|---|---|
| expugnare | Infinitivo de presente activo; 2.ª sg. imperativo pasivo; 2.ª sg. presente pasivo (= expugnaris) | En un relato, infinitivo (expugnare non possent); si piden las posibilidades, las tres |
| indictum | Participio de perfecto; supino; parte de indictum est o indictum esse | Con est, perfecto pasivo; con esse, infinitivo; tras verbo de movimiento, supino; solo y concertado, participio |
| conficiendas | Gerundivo (acusativo plural femenino) | Concuerda con res: gerundivo, no gerundio |
| visu, dictu | Supino en -u o ablativo de un sustantivo de la 4.ª (visus, -us) | Tras mirabile, facile, supino; con un adjetivo concertado (nocturno visu), sustantivo |
| ingentem, montem | Parecen participios de presente | Son un adjetivo (ingens, -ntis) y un sustantivo (mons, montis): el diccionario no los lleva a un verbo |
| regi, mitti | Infinitivo de presente pasivo (3.ª) o dativo / genitivo de un nombre | Si depende de un verbo como iubeo, possum, debeo, infinitivo |
9Qué te piden en tu comunidad
Las formas nominales se preguntan en 14 comunidades (35 de las 68 convocatorias de 2025-2026), casi siempre como un participio o un infinitivo dentro de la lista de palabras que hay que analizar. Gerundio, gerundivo y supino no se han preguntado, y cinco comisiones los limitan por escrito. La tabla sale de los exámenes de 2025-2026, de los modelos 2027 y de los documentos oficiales de cada comisión.
| Comunidad | Cómo te lo piden | Puntos | Estado |
|---|---|---|---|
| Andalucía (y Ceuta y Melilla) | Un participio puede ser una de las dos palabras subrayadas (Finito, modelo 2025); en las ordinarias y extraordinarias de 2025-2026 no ha caído. Los textos pueden llevar «una leve modificación que facilite su comprensión» (Directrices y Orientaciones 2026/2027) | 0,5 las dos palabras | Entra |
| Aragón | Hasta 2026 la 2.2 podía ser un participio, con «accidentes flexivos y enunciado del verbo» (natus, 2025 extraordinaria); desde 2027 la 2.2 pide «la persona, el número, el tiempo, el modo, la voz, la conjugación» y el enunciado (una forma personal). La 2.3 pide declinar un sintagma (quaerenti viro en plural, 2026); desde 2027, en singular y plural, y «podrá incluir pronombres, adjetivos y participios de perfecto» (acuerdo de 12-11-2026) | 0,25 (2.2); 0,5 (2.3) | Entra |
| Asturias | Participios e infinitivos en la lista de cuatro palabras «según su valor en el texto» (relictum, intromissis, pugnans, munire, exspectare) y función del infinitivo en la sintaxis (Curio bellum ducere parabat; exspectare, CD de instituit) | 0,25 por palabra; 0,5 por cuestión de sintaxis | Entra |
| Illes Balears | Participios en la lista de cinco palabras subrayadas (Occiso, 2025; acceptis, 2026), con caso, número y género y sin enunciado | 1 punto las cinco palabras | En parte: gerundio y gerundivo, solo en la «ampliación de contenidos (acompañados de notas aclaratorias)» (Llatí II, UIB, traducido del catalán; documento de 2024 enlazado como vigente, pendiente de confirmar para 2027) |
| Canarias | 1.2: identificar una forma («Identifica un participio de perfecto presente en el texto», «Identifica un infinitivo de presente en el texto», 2025) o rellenar un cuadro. Infinitivo: «el tiempo: presente o perfecto, y el verbo al que pertenece»; participio: «el tiempo y el verbo al que pertenece» | 0,25 | En parte: «solo se considerará de impartición imprescindible el acusativo del gerundio y el gerundivo, pensando en su combinación con ad»; se anotan el supino, los demás gerundios y gerundivos, «las formas de infinitivos (salvo presente y perfecto activo) y los participios (salvo presente y perfecto)», y las formas deponentes fuera del presente, el imperfecto y el perfecto de indicativo (Propuesta de secuenciación 2026/2027) |
| Cantabria | Participios entre los cuatro términos en negrita (confectis, Moriens, docta, fugatus, capto, circumsiliens); el enunciado cuenta | 0,25 por forma | Entra |
| Castilla-La Mancha | No ha caído como pregunta en 2025-2026: la morfología pide sustantivos y verbos personales («persona, número y tiempo y el enunciado de los tres temas, si es verbo», Información Latín II UCLM 2026-27). Infinitivos, participios y ablativos absolutos (entre comas en el texto de César) se ven en la traducción y en la sintaxis | 0,25 por palabra, si cae | Entra |
| Castilla y León | Participios e infinitivos subrayados: «se indicarán, de acuerdo con el texto y según proceda, las categorías de persona, número, voz, tiempo y modo o tipo de forma nominal, género, número y caso» (Guía de calificación 2027) | 1 punto todas las palabras | Entra |
| Cataluña | Dentro de las cuestiones de morfosintaxis: nombre de la construcción, análisis morfológico de sus elementos y relación entre ellos (signo dato, 2025; Commissa […] pugna, 2026 extraordinaria) y el infinitivo como CD (regnare, 2025 extraordinaria) | Parte del punto del ejercicio 2.1 | En parte: solo «formas no personales activas y pasivas (participios de presente y de pasado; infinitivos de presente y de pasado)» y «construcciones de participio y de infinitivo» (Orientacions PAU 2026, traducido del catalán; 2025-26, pendiente de confirmar para 2027): no se citan gerundio, gerundivo, supino ni formas de futuro |
| Comunitat Valenciana | Participios entre las cuatro formas subrayadas (confectis, incensis, dato, conquisitis): formas no personales con «clase y, en virtud de ésta, voz, tiempo, modo, género, número y caso» | 0,25 por forma | En parte: «En caso de que aparezcan las formas nominales de supino, gerundio o gerundivo, se presentará su traducción en nota» (Características del examen, modelo 2026; confirmadas por el acta de coordinación de octubre de 2026: «No hay novedades en el formato del examen y en los contenidos») |
| Extremadura | No ha caído en 2025-2026: la morfología pide una forma nominal y una forma verbal personal. Los participios salen en los ablativos absolutos de la sintaxis (relictō in Hispaniā fratre Hasdrubale, 2026) y en la traducción de Eutropio | — | Entra |
| Galicia | Infinitivos y participios dentro del fragmento de la P2, analizado palabra por palabra (Agere insolentius coepit, 2025 extraordinaria) | 0,5 la morfología del fragmento | Entra |
| La Rioja | «Enumera las posibilidades morfológicas de DOS de las siguientes formas latinas indicando su enunciado»: con un infinitivo como expugnare (2026 extraordinaria) van todas | 0,5 por forma (0,1 enunciado + 0,4 categorías) | Entra |
| Comunidad de Madrid | Participios, infinitivos y algún sustantivo engañoso entre las palabras (comparatā, deductis, despiciens, ferre, dimittere, instructos, cognito, inito, territa, nuntiantes, visu; despiciens y ferre, de las reservas de 2025; cognito e inito, de la coincidente de 2026), solo en la forma del texto; el supino, con nota (frumentatum, 2026) | 0,2 por palabra (cinco desde 2026; en 2025 eran cuatro, a 0,25) | Entra |
| Región de Murcia | Participios subrayados (Condita, audita, rediens, roganti, Missus, amantem) con formantes, valor en el contexto y enunciado | 0,25 por palabra | Entra |
| Navarra | Dentro de la parte subrayada: en el infinitivo «se indicará el tiempo y voz, y se identificará, se delimitará y se analizará la oración de infinitivo, si procede»; en los participios, «caso, número y palabra con la que concierta, si procede» (guía de la UPNA) | 0,75 la morfología de la parte subrayada | Entra |
| País Vasco | Un infinitivo o un participio entre las dos palabras (inesse, 2025; coniuravisse y occidere, 2026), solo con su valor en el texto | 1 punto las dos palabras | En parte: «Los contenidos gramaticales que no aparecerán en el texto son los siguientes: — gerundio, gerundivo, supino — oraciones interrogativas indirectas» (acta de 24-9-2026) |
10Ejercicio resuelto: un infinitivo de perfecto en una oración de infinitivo (País Vasco 2026)
PAU País Vasco 2026 · Convocatoria ordinaria · Bloque A, opción A.1, 3.ª pregunta (1 punto; eliges A.1 o A.2)
Examen oficial (PDF)«3.ª pregunta: Analiza morfológicamente las palabras coniuravisse y carcere.» Texto de la opción A.1, tras una contextualización en castellano sobre la conjuración de Catilina que termina así: «Cicerón, en su calidad de cónsul, dirigió la persecución de Catilina y sus partidarios, que fueron encarcelados y condenados a muerte; pero el propio Catilina fue muerto en batalla.» Multi senatores credebant Catilinam contra patriam coniuravisse; ille ergo expulsus est (1) Roma a Cicerone consule. Socii eius in carcere strangulati sunt; sed Catilina ipse interfectus est (2) ab Antonio altero consule. (Eutr., VI, 15). Notas: «1) del verbo expello, -ere, -puli, -pulsum. 2) del verbo interficio, -ere, -feci, -fectum.» El texto está adaptado: Eutropio escribe que Catilina ad delendam patriam coniuravit «conspiró para destruir la patria», con un gerundivo que el País Vasco no pone en sus textos.
- a) coniuravisse (0,5 (orientativo: el criterio da 1 punto a la pregunta) puntos)
- b) carcere (0,5 (orientativo) puntos)
Ver la resolución paso a paso
Apartado a)
- No tiene desinencia personal: es una forma nominal. -isse sobre el tema de perfecto coniurav- = infinitivo de perfecto activo (el pasivo sería coniuratum esse).
- Enunciado: coniuro, -as, -are, -avi, -atum (1.ª), «conjurarse, conspirar».
- Valor en el texto: depende de credebant y tiene sujeto en acusativo, Catilinam: es el núcleo de una oración de infinitivo en función de complemento directo (es justo lo que pide la 2.ª pregunta del mismo examen; lo ves en el Tema 9). El perfecto indica anterioridad: «creían que Catilina había conspirado contra la patria».
- No lo confundas con coniuravisset (pluscuamperfecto de subjuntivo, con desinencia -t). Y no le des persona: un infinitivo no la tiene.
Solución coniuravisse: infinitivo de perfecto, voz activa, del verbo coniuro, -as, -are, -avi, -atum (1.ª conjugación). Es la solución oficial: «infinitivo de perfecto activo del verbo coniuro, -are -avi, -atum».
Apartado b)
- Sustantivo de la 3.ª: carcer, -eris (m.), «cárcel». La -e de la 3.ª solo es ablativo singular.
- Valor en el texto: con in, complemento circunstancial de lugar: in carcere strangulati sunt «fueron estrangulados en la cárcel».
Solución carcere: ablativo singular masculino de carcer, -eris (3.ª declinación). La solución oficial dice «ablativo singular de carcer, -eris».
Lo que puntúa. Criterios de corrección 2026 del País Vasco: «Se concretarán los accidentes de la flexión nominal (género, número y caso) o verbal (persona, número, tiempo, modo y voz), según proceda, teniendo en cuenta que la pregunta se refiere únicamente al valor de la palabra en ese contexto». En un infinitivo «procede» dar tiempo y voz, no persona ni número. Para 2027, los Contenidos 2026-27 piden además empezar por la categoría y dar «la enunciación del verbo». Sin reparto oficial entre las dos palabras.
Error típico que te quita puntos. Llamar a coniuravisse «pluscuamperfecto» porque se traduce «había conspirado»: el «había» sale de que el verbo principal (credebant) está en pasado; el tiempo latino es perfecto. Y darle «3.ª persona».
11Ejercicio resuelto: dos participios y un falso supino (Madrid, modelo 2027)
PAU Comunidad de Madrid · Modelo 2026-2027 · Bloque I, opción A, pregunta A.2 (1 punto; 0,2 por palabra)
Examen oficial (PDF)«A.2 (1 punto) Analice morfológicamente las palabras praemonuerant, territa, visu, domi y nuntiantes indicando exclusivamente en qué forma aparecen en este texto.» Texto de la opción A, «Avisos dados a César sobre su muerte»: Nam haruspices praemonuerant ut diligentissime iduum Martiarum (1) caveret (2) diem; uxor Calpurnia (3) territa nocturno visu, ut eā die domi subsisteret (2), orabat; libelli coniurationem nuntiantes dati (4) neque protinus ab eo lecti erant. Sed profecto ineluctabilis fatorum vis consilia corrumpit. (Vell. 2.57.2-3). Notas: «1. iduum Martiarum…diem: “el día de los idus de Marzo”; 2. El sujeto omitido de caveret y subsisteret es César; 3. Calpurnia, -ae: “Calpurnia” (esposa de César); 4. dati = dati erant.»
- a) praemonuerant (0,2 puntos)
- b) territa (0,2 puntos)
- c) visu (0,2 puntos)
- d) domi (0,2 puntos)
- e) nuntiantes (0,2 puntos)
Ver la resolución paso a paso
Apartado a)
- Tema de perfecto praemonu- + -erant: pluscuamperfecto de indicativo, 3.ª del plural, activa. Sujeto: haruspices. «Los arúspices habían advertido» (Tema 4).
Solución praemonuerant: 3.ª persona del plural, pretérito pluscuamperfecto de indicativo, voz activa, de praemoneo, -es, -ere, praemonui, praemonitum (solución oficial).
Apartado b)
- Qué es: territ- es el tema de supino de terreo, -es, -ere, terrui, territum; con -a es un participio de perfecto, pasivo y anterior.
- Con quién concierta: con uxor Calpurnia, sujeto de orabat: nominativo singular femenino. Nocturno visu es su complemento: «aterrorizada por una visión nocturna».
- No es un verbo personal: no hay est ni erat junto a él, y el verbo de la oración es orabat.
Solución territa: nominativo singular femenino del participio de perfecto pasivo de terreo, -es, -ere, terrui, territum (solución oficial).
Apartado c)
- La trampa: visu parece el supino en -u de video (visum), como en mirabile visu.
- Pero lleva un adjetivo concertado, nocturno (ablativo singular masculino), y no depende de un adjetivo como mirabile o facile. Es, por tanto, el sustantivo visus, -us (m., 4.ª), «visión, aparición», en ablativo: el motivo del terror de Calpurnia.
Solución visu: ablativo singular del sustantivo masculino visus, -us (4.ª declinación) (solución oficial).
Apartado d)
- domi es el locativo de domus, -us (f.), «en casa», sin preposición (Tema 6). Va con subsisteret: «que se quedara en casa».
Solución domi: locativo singular del sustantivo femenino domus, -us (solución oficial).
Apartado e)
- Qué es: nuntia- (tema de presente de nuntio, -as, -are) + -nt- + -es: participio de presente activo, simultáneo.
- Con quién concierta: con libelli (nominativo plural masculino), sujeto de dati… erant. Lleva su propio complemento directo, coniurationem: es verbo y adjetivo a la vez.
- Traducción: «unas notas que anunciaban la conjuración le habían sido entregadas». No ✗ «anuncian» (no es presente de indicativo: eso sería nuntiant).
Solución nuntiantes: nominativo plural masculino del participio de presente activo de nuntio, -as, -are, nuntiavi, nuntiatum (solución oficial).
Lo que puntúa. Criterios específicos de Madrid (modelo 2026-2027): «Hasta 1 punto, la puntuación siempre será múltiplo de 0,10. En la valoración se tendrá en cuenta el análisis morfológico de las cinco palabras del texto que se indican en cada una de las opciones, otorgándole a cada una de ellas hasta 0,2 puntos. Basta con que se indique, de las varias posibilidades morfológicas de cada palabra, la que se haya actualizado en el texto.» Las respuestas de arriba coinciden con las «SOLUCIONES (Documento de trabajo orientativo)» de la comisión, que dan siempre el enunciado.
Error típico que te quita puntos. Analizar visu como supino por su final, o territa y nuntiantes como formas personales («fue aterrorizada», «anuncian»). En Madrid basta un análisis, pero tiene que ser el del texto.
12Ejercicio resuelto: todas las posibilidades de un infinitivo (La Rioja 2026)
PAU La Rioja 2026 · Convocatoria extraordinaria · Apartado 1, pregunta 1 (1 punto: dos formas de cuatro, 0,5 cada una)
Examen oficial (PDF)«1. Enumera las posibilidades morfológicas de DOS de las siguientes formas latinas indicando su enunciado: annorum, Graecis, expugnare, possent.» Texto («La caída de Troya»): Dum Latinus in Italia in pace diuturna regnat, Troia seu Ilium, clarissima Asiae urbs, post bellum decem annorum tandem a Graecis capta est. Graeci enim, cum urbem vi expugnare non possent, dolo usi sunt.
- a) expugnare (0,5 puntos)
- b) possent (0,5 puntos)
Ver la resolución paso a paso
Apartado a)
- Enunciado: expugno, -as, -are, -avi, -atum (1.ª), «tomar al asalto, conquistar».
- Posibilidades de la forma aislada: (1) infinitivo de presente activo (tema expugna- + -re); (2) 2.ª persona del singular del imperativo de presente pasivo («sé conquistado»); (3) 2.ª persona del singular del presente de indicativo pasivo, en su variante en -re (= expugnaris). No es futuro pasivo: sería expugnaberis / expugnabere.
- La del texto: infinitivo de presente activo, complemento directo de possent, con su propio complemento directo, urbem: «como no podían tomar la ciudad por la fuerza». Compara con el pasivo expugnari: oppida expugnari «que las ciudades fueran tomadas» (César, Guerra de las Galias I, 11).
Solución expugnare, de expugno, -as, -are, -avi, -atum (1.ª): (1) infinitivo de presente, voz activa (la del texto); (2) 2.ª persona del singular del imperativo de presente, voz pasiva; (3) 2.ª persona del singular del presente de indicativo, voz pasiva (variante de expugnaris).
Apartado b)
- Enunciado: possum, potes, posse, potui (irregular, compuesto de sum).
- Análisis: pos- (ante s) + sent, el imperfecto de subjuntivo de sum (essent): 3.ª del plural del pretérito imperfecto de subjuntivo. Possum no tiene pasiva: voz activa. Es la única posibilidad.
- En el texto: subjuntivo de cum histórico, con matiz causal (Tema 11): «como no podían…».
Solución possent: 3.ª persona del plural del pretérito imperfecto de subjuntivo, voz activa, de possum, potes, posse, potui (irregular). Es la única posibilidad.
Lo que puntúa. Guía de calificación de Latín II de La Rioja (2025-2026), cuestión 1: «Cada una de las dos palabras se puntuará sobre 0,50»; «Se puntuará 0,10 por indicar adecuadamente el enunciado»; «Se puntuará hasta 0,40 por indicar adecuadamente todas las categorías o accidentes gramaticales de cada palabra»; en la flexión verbal, «persona, número, tiempo/tiempos, modo/modos y voz. No se contabilizará nada si no se indican correctamente el tiempo y el modo». La Rioja no publica la solución de esta convocatoria: la resolución es nuestra. Con expugnare, si das solo el infinitivo, no tienes «todas las categorías».
Error típico que te quita puntos. Quedarse con el infinitivo en expugnare porque es lo que hay en el texto: La Rioja pide las posibilidades. Y olvidar el enunciado (0,1 por palabra) o confundir el pasivo expugnari con el activo.
Comparativa final
Gerundio frente a gerundivo
| Gerundio | Gerundivo | |
|---|---|---|
| Qué es | Sustantivo verbal | Adjetivo verbal |
| Formas | -ndi, -ndo, -ndum: solo neutro singular | -ndus, -a, -um: todos los géneros, números y casos |
| Voz | Activa | Pasiva |
| Nominativo | No tiene (se usa el infinitivo: errare humanum est) | Sí: Carthago delenda est |
| Concordancia | No concierta con nada | Concierta con un sustantivo: eas res conficiendas |
| Usos típicos | modus vivendi; ad pugnandum; pugnandi causa | ad eas res conficiendas; aggeris petendi causa; perifrástica pasiva |
| Traducción | Infinitivo o gerundio castellano: «de amar», «para luchar», «leyendo» | Infinitivo activo con «para» o «de»; con sum, «hay que, deber» |
| En la PAU | Anotado o excluido en varias comunidades; vivo en latinismos (modus vivendi) | Igual; vivo en latinismos adaptados (memorándum, referéndum) |
Errores que te quitan puntos
Lo que más se confunde en este tema, y cómo decirlo bien.
Error: Darle persona y número a un infinitivo o a un participio («coniuravisse: 3.ª persona…»).
Lo correcto: Las formas nominales no tienen persona: el infinitivo lleva tiempo y voz; el participio, tiempo, voz, caso, género y número.
Repásalo en el apartado 1: Las formas nominales: medio verbo, medio nombreError: Analizar coniuravisse como pluscuamperfecto porque se traduce «había conspirado».
Lo correcto: Es infinitivo de perfecto (anterioridad); el «había» sale de que credebant está en pasado. Es la solución oficial del País Vasco 2026.
Repásalo en el apartado 2: El infinitivo: seis formas, tres tiempos y dos vocesError: Hacer concordar el participio por el sentido: nuntiantes con coniurationem.
Lo correcto: Concuerda en género, número y caso: libelli… nuntiantes (nominativo plural masculino). Coniurationem es su complemento directo.
Repásalo en el apartado 3: El participio: formas y declinaciónError: Traducir el participio de presente con un participio castellano: nuntiantes ✗ «anunciantes de la conjuración».
Lo correcto: «que anunciaban la conjuración» o «anunciando la conjuración». El castellano solo admite -ante / -ente cuando la palabra existe sola (amante).
Repásalo en el apartado 4: Cómo se traduce un participio (y cuándo es un sustantivo)Error: Traducir ad eas res conficiendas palabra por palabra: ✗ «hacia esas cosas que deben ser hechas».
Lo correcto: «para llevar a cabo esos planes»: el gerundivo con ad es final y se traduce como un infinitivo activo con «para».
Repásalo en el apartado 5: El gerundio y el gerundivoError: Traducir delenda est como futuro («será destruida»).
Lo correcto: «debe ser destruida», «hay que destruirla»: la perifrástica pasiva expresa obligación; quien la tiene va en dativo.
Repásalo en el apartado 6: La conjugación perifrástica activa y pasivaError: Analizar visu (nocturno visu) como supino por su final en -u.
Lo correcto: Es el ablativo de visus, -us «visión»: lleva un adjetivo concertado. Solución oficial de Madrid (modelo 2027). El supino en -u va tras adjetivos como mirabile.
Repásalo en el apartado 7: El supino: -tum para ir a hacer algo, -tu para decir cómo esError: Analizar ingentem o montem como participios de presente por el -nt-.
Lo correcto: ingens, -ntis es un adjetivo y mons, montis un sustantivo: si el diccionario no te lleva a un verbo, no es participio.
Repásalo en el apartado 8: Cómo se analiza una forma nominal en la PAU (y las que engañan)
Conceptos clave
- Forma nominal del verbo
- Forma sin persona que funciona como un nombre o un adjetivo pero conserva tiempo, voz y complementos: infinitivo, participio, gerundio, gerundivo y supino.
- Infinitivo de presente
- amare (activo), amari (pasivo; en la 3.ª, regi). Acción simultánea a la del verbo principal.
- Infinitivo de perfecto
- amavisse (activo), amatum esse (pasivo). Acción anterior: credebant Catilinam coniuravisse «creían que había conspirado».
- Infinitivo de futuro
- amaturum esse (activo), amatum iri (pasivo); de sum, futurum esse o fore. Acción posterior.
- Participio de presente
- amans, -ntis: activo y simultáneo, de la 3.ª declinación (genitivo plural -ium). Nuntiantes «que anunciaban».
- Participio de perfecto
- amatus, -a, -um: pasivo y anterior (territa «aterrorizada»); en los deponentes, activo (profectus «tras partir»).
- Participio de futuro
- amaturus, -a, -um: activo y posterior, de intención: morituri «los que van a morir». Con sum, perifrástica activa.
- Concordancia del participio
- El participio concuerda en género, número y caso con su sustantivo (libelli… nuntiantes). Navarra pide decir «la palabra con la que concierta».
- Participio sustantivado
- Participio sin sustantivo que funciona como nombre: amantem «al amante» (Murcia 2026), legentes «los lectores».
- Gerundio
- Sustantivo verbal activo, neutro singular, sin nominativo: amandi, amando, ad amandum. Modus vivendi «modo de vivir».
- Gerundivo
- Adjetivo verbal pasivo en -ndus, -a, -um que concierta: ad eas res conficiendas «para llevar a cabo esos planes».
- Conjugación perifrástica activa
- Participio de futuro + sum: intención o inminencia. Bellum gesturus est «va a hacer la guerra».
- Conjugación perifrástica pasiva
- Gerundivo + sum: obligación. Carthago delenda est «Cartago debe ser destruida»; impersonal, pugnandum est «hay que luchar».
- Dativo agente
- Dativo que indica quién tiene la obligación en la perifrástica pasiva: Caesari omnia erant agenda «César tenía que hacerlo todo».
- Supino en -um
- Acusativo del supino tras verbos de movimiento, con valor final: mittunt rogatum auxilium «envían a pedir ayuda»; frumentatum «a buscar grano».
- Supino en -u
- Ablativo del supino tras adjetivos como mirabilis, facilis: mirabile dictu «admirable de decir». No confundir con sustantivos como visus, -us.
Modo PAU
Seis claves que valen puntos
- Analizar un infinitivo o un participio del texto: se pregunta en 35 de las 68 convocatorias de 2025-2026, en 14 comunidades (no ha caído en Andalucía, Castilla-La Mancha ni Extremadura), con 0,12 puntos de media por examen.
- Participios en la lista de palabras subrayadas o en negrita (Asturias, Illes Balears, Cantabria, Castilla y León, Comunitat Valenciana, Madrid, Murcia): confectis, acceptis, territa, nuntiantes, amantem, circumsiliens, despiciens.
- Infinitivos para analizar: coniuravisse, inesse, occidere (País Vasco), expugnare (La Rioja), ferre, dimittere (Madrid), munire, exspectare (Asturias), agere (Galicia).
- Identificar una forma en el texto («un participio de perfecto», «un infinitivo de presente»): Canarias 2025.
- El participio o el infinitivo dentro de su construcción: Cataluña (nombre, análisis y relación de un ablativo absoluto; el infinitivo como CD) y Asturias (función del infinitivo).
- Declinar un sintagma con participio: Aragón (quaerenti viro, 2026; desde 2027, «participios de perfecto»).
- Gerundio, gerundivo y supino: no se han preguntado en 2025-2026. Cuando aparecen en un texto suelen llevar nota (frumentatum, Madrid 2026) o se eliminan (el gerundivo de Eutropio VI, 15 en el País Vasco 2026).
- El infinitivo de perfecto amavisse con el pluscuamperfecto de subjuntivo amavisset: el segundo tiene desinencia personal.
- expugnari (infinitivo pasivo, «ser tomado») con expugnare (activo, «tomar»): en la 3.ª el pasivo es solo -i (regi, mitti).
- El gerundio (ad pugnandum, sin sustantivo) con el gerundivo (ad eas res conficiendas, concertado con res).
- El supino rogatum (finalidad tras mittunt) con el participio rogatum y con el perfecto pasivo rogatum est.
- visu supino (mirabile visu) con visu ablativo de visus, -us (nocturno visu).
- El participio de presente de un deponente (ingrediens «entrando») con su participio de perfecto (ingressus «tras entrar»).
- La perifrástica activa (moriturus est «va a morir») con la pasiva (delendus est «debe ser destruido»).
- Un participio de presente con un adjetivo o un sustantivo en -ns: ingens, -ntis «enorme», mons, montis «monte».
Ponte a prueba
PAU Canarias 2025 (ordinaria), Grupo A, pregunta 2, apartados c y d (0,25 cada uno; eliges dos de las cuatro preguntas). «c) Identifica un participio de perfecto presente en el texto. d) Identifica un infinitivo de presente en el texto.» Texto («César y su enemigo Escipión se preparan para el combate»): Scipio, paulisper in eo loco commoratus, paulatim reducit suas copias in castra et, contione advocata, de terrore atque desperatione exercitus Caesaris facit verba et victoriam suis militibus pollicetur. Caesar iubet milites rursus ad opus redire et tirones in labore defatigat. Interim Numidae Gaetulique diffugiunt cotidie ex castris Scipionis. Notas: «facit verba: “dice unas palabras, habla”. Redire: de redeo. Gaetuli: Gétulos, habitantes de Getulia, región situada al NO. de África.» PDF oficial
Ver solución
c) advocata, participio de perfecto (pasivo) de advoco, -as, -are, en el ablativo absoluto contione advocata «convocada una asamblea»; o commoratus, participio de perfecto del deponente commoror, -aris, -ari, con valor activo: «tras detenerse un rato». d) redire, infinitivo de presente activo de redeo, -is, -ire, redii, reditum, en la oración de infinitivo que depende de iubet: «ordena a los soldados volver de nuevo al trabajo». Criterio de Canarias: el participio «se identificará como participio, se señalará si es de presente o de perfecto, y el verbo al que pertenece»; el infinitivo, «si es un infinitivo de presente o perfecto, y el verbo al que pertenece». Canarias no publica soluciones: la resolución es nuestra.
PAU Cataluña 2026 (extraordinaria), Ejercicio 2.1, cuestión d (parte del punto de la morfosintaxis). «Diga cómo se denomina la construcción formada por Commissa […] pugna; analice morfológicamente los elementos que la constituyen y especifique la relación sintáctica existente entre ellos.» Texto (Flavio Eutropio, Breviario de historia de Roma, II, 11, 1-2): Eodem tempore Tarentinis bellum indictum est, quia legatis Romanorum iniuriam fecerant. Tarentini contra Romanos auxilium poposcerunt Pyrrum, Epiri regem, qui ex genere Achillis originem trahebat. Tum primum Romani cum transmarino hoste dimicauerunt. Commissa mox pugna, Pyrrus elephantorum auxilio uicit. En el léxico del examen: «committo, commisi, commissum (3.ª, tr.): emprender; commitere [sic] pugnam, entablar combate». PDF oficial
Ver solución
Criterio oficial (traducido del catalán): «La construcción formada por commissa ... pugna es un ablativo absoluto. Está constituida por el participio commissa (ablativo singular femenino), que concuerda con el sustantivo pugna (ablativo singular femenino). El participio commissa es el predicado verbal de la construcción y el sustantivo pugna le hace de sujeto.» Para que el análisis del participio sea completo, añade tiempo y voz: participio de perfecto pasivo de committo, -is, -ere, commisi, commissum. Traducción: «entablado enseguida el combate» o «tras entablarse enseguida el combate, Pirro venció gracias a los elefantes». La sintaxis del ablativo absoluto, en el Tema 8.
PAU Cantabria 2026 (ordinaria), Texto 2, Pregunta obligatoria 2 (1 punto; 0,25 por forma). «Analice morfológicamente los términos en negrita del texto elegido.» Texto 2 («Catulo relata la muerte del pajarillo de Lesbia», Catulo 3, 3-10), con matrem, illius, circumsiliens y pipiabat en negrita: Passer mortuus est meae puellae, / passer, deliciae meae puellae, / quem plus illa oculis suis (1) amabat. / Nam mellitus erat suamque norat (2) / ipsam (3) tam bene quam puella matrem, / nec sese (4) a gremio illius movebat, / sed circumsiliens modo huc modo illuc / ad solam dominam usque pipiabat. Notas: «1. oculis suis: ablativo comparativo. 2. norat= noverat. 3. suam...ipsam: “a su propia dueña”. 4. sese=se.» PDF oficial
Ver solución
circumsiliens: participio de presente activo de circumsilio, -is, -ire (4.ª), nominativo singular masculino, concertado con el sujeto, el pájaro (passer): «saltando de aquí para allá». pipiabat: 3.ª persona del singular del pretérito imperfecto de indicativo activo de pipio, -as, -are (1.ª), «piaba». matrem: acusativo singular femenino de mater, matris (3.ª). illius: genitivo singular femenino del demostrativo ille, illa, illud, «de ella» (de la muchacha). Criterio de Cantabria 2026: «0,25 cada forma verbal (tiempo y modo, 0,1 + otros aspectos 0,1 + 0,05 enunciado)» y «0,25 cada forma nominal, pronominal (caso, género y número 0,15 + tipo de palabra y enunciado 0.10 enunciado)»; en el participio, da las dos partes. Cantabria no publica soluciones: la resolución es nuestra.
PAU Asturias 2026 (ordinaria), Ejercicio 3, apartado B, cuestión 1 (0,5 puntos; eliges A o B). «Analice sintácticamente la oración: Curio bellum ducere parabat». Es una frase recortada del texto del examen: Itaque omnium suorum consensu Curio reliquas copias exspectare et bellum ducere parabat. PDF oficial
Ver solución
Examen resuelto oficial: «Curio (Suj.); parabat (Núcleo verbal); ducere bellum CD (ducere Núcleo, bellum CD)». Ducere es el infinitivo de presente activo de duco, -is, -ere, duxi, ductum y funciona como complemento directo de parabat («se disponía a…»); es un infinitivo concertado, porque su sujeto es el mismo que el de parabat (Curión), y como verbo lleva su propio CD, bellum. Traducción: «Curión se disponía a dirigir la guerra». La oración de infinitivo, en el Tema 9.
PAU Aragón 2026 (ordinaria), Bloque 1, cuestión 2.3 (0,5 puntos). «Declinación en los casos del plural del sintagma quaerenti viro.» El sintagma está en el texto de Livio (Desde la fundación de Roma 1.58.6-7): Adventu suorum lacrimae obortae quaerentique viro “Satin salvē?” “Minime” inquit… PDF oficial
Ver solución
Plural: nominativo quaerentes viri; vocativo quaerentes viri; acusativo quaerentes viros; genitivo quaerentium virorum; dativo quaerentibus viris; ablativo quaerentibus viris. Quaerens, -ntis (de quaero) es un participio de presente: se declina por la 3.ª con genitivo plural en -ium; vir, viri va por la 2.ª. En el texto, quaerenti viro es dativo singular: «al marido, que le preguntaba “¿Todo bien?”». Desde 2027 se pide también el singular (quaerens vir, quaerentem virum, quaerentis viri, quaerenti viro, quaerente viro), y el acuerdo de 12-11-2026 solo habla de «participios de perfecto»: quaerenti viro lleva uno de presente. Aragón no publica solución: la resolución es nuestra.
PAU Región de Murcia 2026 (extraordinaria), Texto B, Cuestión 2 (1 punto; 0,25 por palabra). «Analiza morfológicamente las palabras subrayadas en el texto (1 punto).» Texto B, «Tisbe regresa al lugar de la cita con Píramo» (Ovidio), con metu, amantem, cognovit y plangore subrayadas: Ecce metu nondum posito, ne fallat amantem, / illa redit iuvenemque oculis animoque requirit. / Sed postquam remorata suos cognovit amores, / percutit indignos claro plangore lacertos. PDF oficial
Ver solución
amantem: participio de presente activo de amo, -as, -are, -avi, -atum, acusativo singular masculino, sustantivado («al amante», Píramo), complemento directo de fallat: «para no defraudar a su amado». cognovit: 3.ª persona del singular del pretérito perfecto de indicativo activo de cognosco, -is, -ere, cognovi, cognitum. metu: ablativo singular de metus, -us (m., 4.ª), en el ablativo absoluto metu nondum posito «sin haberse calmado aún su miedo» (Tema 8). plangore: ablativo singular de plangor, -oris (m., 3.ª), instrumento. En el mismo texto, posito y remorata son participios de perfecto; remorata, de un deponente, con valor activo: «tras demorarse». Murcia pide formantes, valor en el contexto y enunciado, y no publica soluciones: la resolución es nuestra.
Fuentes
- Real Decreto 243/2022, de 5 de abril, Bachillerato, Latín II, saberes básicos («Formas nominales del verbo»), BOE-A-2022-5521
- Diccionario ilustrado latino-español, español-latino Vox (Spes / Vox): enunciados y supinos
- Lisardo Rubio y Tomás González Rolán, Nueva gramática latina (Madrid, Coloquio): formas nominales del verbo y perifrásticas
- Lisardo Rubio, Introducción a la sintaxis estructural del latín (Ariel): infinitivo, participio, gerundio y supino
- Allen and Greenough, New Latin Grammar (1903), §§ 155-159 y 486-510 (participios, gerundio y gerundivo, supino, infinitivos), en Perseus
- Logeion (Universidad de Chicago): Lewis & Short y Gaffiot, para comprobar enunciados (terreo, nuntio, circumsilio, pipio, remoror, visus)
- The Latin Library: César, Guerra de las Galias I y II (ad eas res conficiendas, rogatum auxilium, erant agenda), Eutropio VI, 15, y Suetonio, Claudio 21
- UPV/EHU, Latín II PAU 2027: acta de coordinación de 24-9-2026 (gerundio, gerundivo y supino no aparecerán en el texto)
- Gobierno de Canarias, Propuesta de secuenciación de contenidos de Latín II, curso 2026/2027
- Comunitat Valenciana, Latín II: características del examen y criterios generales de corrección (modelo 2026, vigente en 2027)
- Universitat de les Illes Balears, Llatí II: continguts bàsics i ampliació de continguts
- Generalitat de Catalunya, PAU 2026, Orientacions per a l'examen de Llengua i Cultura Llatines
- Junta de Andalucía, Directrices y Orientaciones de Latín II, curso 2026/2027
- UCLM, «PAU 2026-2027. Latín II» (información de la materia, 5-oct-2026)
- Comunitat Valenciana, acta de coordinación PAU 2027 de Latín II (13 y 15-10-2026)
- Universidad de Zaragoza, acuerdo de 12-11-2026 sobre la estructura de la PAU 2026-2027 (Latín II)
- Junta de Castilla y León, Guía de calificación de Latín II, PAU 2027
- UPNA, Latín II: estructura, criterios de corrección y calificación (curso 2026-2027)
- Exámenes, criterios y soluciones oficiales de Latín II 2025-2027 de las 17 comunidades (Madrid, País Vasco, La Rioja, Canarias, Cataluña, Cantabria, Asturias, Aragón, Murcia…)
Licencia: el texto es de Farmeando PAU, con licencia CC BY-NC-ND 4.0: puedes imprimirlo, fotocopiarlo y compartirlo con tus alumnos citando «Farmeando PAU · farmeandopau.com», sin uso comercial y sin modificarlo.
Cómo los hacemos: fuentes oficiales, verificación antes de publicar, uso de la IA y cómo corregimos los errores, en Cómo hacemos Farmeando PAU.